ادبیات هفتم

دانش‌های زبانی : شمارش جمله‌های متن

برای شمارش جمله‌های یک متن توجه به نکته‌های زیر ضروری‌ست.

1- هر فعل نشان‌دهند­ه‌ی یک جمله است.

زنگ تعطیل را که زدند به کوچه دویدم . تازه ، کوچه‌‌ی مدرسه را پشت سر گذاشته بودم که فریبرز را دیدم .

جمله‌ی 1 : زنگ تعطیل را که

جمله‌ی 2 : زدند به کوچه دویدم .

جمله‌ی 3 : تازه ، کوچه‌‌ی مدرسه را پشت سر گذاشته بودم

جمله‌ی 4 : که فریبرز را دیدم .

آن یکی آمد زمین را می‌‌شکافت  

ابلهی فریاد کرد و برنتافت       

جمله‌ی 1 : آن یکی آمد

جمله‌ی 2 : زمین را می­‌‌شکافت  

جمله‌ی 3 : ابلهی فریاد کرد

جمله‌ی 4 : و برنتافت       

2- گاهی اوقات فعل یک جمله نوشته نمی­‌‌‌‌شود ولی به هنگام دقت در معنا متوجه می­‌‌شویم که فعل دارد.

من مناجات درختان را، هنگام سحر

رقص عطر گل یخ را با باد  

نفس پاک شقایق را در سینه­‌‌ی کوه

صحبت چلچله­‌‌ها را با صبح ...

همه را می­‌‌شنوم ، می­‌‌بینم .                  

جمله‌ی 1 : من مناجات درختان را، هنگام سحر ( می­‌‌شنوم )

جمله‌ی 2 : رقص عطر گل یخ را با باد  ( می­‌‌بینم )

جمله‌ی 3 : نفس پاک شقایق را در سینه­ی کوه ( می­‌‌شنوم )

جمله‌ی 4 : صحبت چلچله­‌‌ها را با صبح ... ( می­‌‌شنوم )

جمله 5 : همه را می‌‌­شنوم ،

جمله 6 : می­‌‌بینم .                  

3 - شبه جمله­‌‌ها را به هنگام شمارش جمله­‌‌ها به عنوان جمله می‌‌­شماریم .

شبه‌‌جمله­‌‌ها ، مانند جمله ساختار { نهاد+ گزاره } ندارند و فقط مانند جمله ایجاد رابطه معنایی می­‌‌کنند .

شبه جمله­‌‌ها به دو شکل در نوشته­‌‌‌‌ها می‌‌­آیند :

الف - ندا و منادا    

ب - صوت  

الف - ندا و منادا : هر اسمی که همراه « حرف ندا » واقع شود ، منادا نامیده می‌‌­شود .

ای مادر عزیز که جانم فدای تو

ای : حرف ندا

مادر عزیز : گروه منادا

جمله‌ی 1 : ای مادر عزیز

جمله‌ی 2 : جانم فدای تو

آری، ای بهمنیار ، اکنون دیگر فکر می‌‌­کنم ...

ای : حرف ندا

بهمنیار : گروه منادا

جمله‌ی 1 : ای بهمنیار

جمله‌ی 2 : اکنون دیگر فکر می­‌‌کنم

پروردگارا ، ما را به راه راست هدایت کن .

پروردگار : گروه منادا

ا : حرف ندا

جمله‌ی 1 : پروردگارا ،

جمله‌ی 2 : ما را به راه راست هدایت کن .

گاهی اوقات هم حرف ندا ، حذف می‌‌‌شود و نوشته نمی‌‌­شود .

علی ، ای همای رحمت

علی : گروه منادا

حرف ندای « علی » حذف شده .

ای : حرف ندا

همای رحمت : گروه منادا

جمله‌ی 1 : علی ،

جمله‌ی 2 : ای همای رحمت     

دریا قلی ! رکاب بزن ، یا علی  بگو

دریاقلی : گروه منادا

حرف ندای « دریاقلی » حذف شده .

جمله‌ی 1 : دریا قلی

جمله‌ی 2 : رکاب بزن ،

جمله 3 : یا علی ، بگو

توجه داشته باشید که در این عبارت ، « یا علی » گروه مفعولی است و نقش گروه منادا ندارد .

گاهی هم منادا حذف می‌‌‌شود و نوشته نمی­‌‌شود .

ای نام تو بهترین سرآغاز 

ای : حرف ندا

خدا : منادا ، حذف شده است .

جمله‌ی 1 : ای ( خدا )

جمله‌ی 2 : ( که ) نام تو بهترین سرآغاز ( است )

ب) صوت : کلمه­‌‌هایی هستند که جهت جلب توجّه مخاطب یا شنونده به کار می­‌‌روند و گاهی عواطف و احساسات را نیز منتقل می­‌‌کنند .

قاصدک ، هان ! چه خبر آوردی؟  

ای : حرف ندا ، حذف شده  

قاصدک : منادا

هان : صوت  

جمله‌ی 1 : قاصدک

جمله‌ی 2 : هان

جمله‌ی 3 : چه خبر آوردی؟ 

بعضی از اصوات عبارتند از : های ، هی ، هان ، اَه ، اَخ ، به‌به ، بَه ، عجب و ...

4 - « بلی ، خیر، آری، نه ، نخیر » هم  به هنگام شمارش جمله­‌‌ها یک جمله به حساب می‌‌­‌‌آیند.

مثال : نی، نی، تو نه مشت روزگاری

( نی : نه )

جمله‌‌ی 1 : نی

جمله‌ی 2 : نی

جمله‌ی 3 : تو نه مشت روزگاری